1.
QUY
MÔ DỰ ÁN
Ngày 28- 8 – 2016, dự án khu liên hợp luyện cán thép của ông chủ Tập đoàn tôn Hoa
Sen được Bộ Công Thương chấp thuận bổ sung vào quy hoạch ngành thép giai đoạn
2020 xem xét đến năm 2025. Điểm nhấn của tổ hợp công nghiệp này là nhà máy sản
xuất thép có giá trị đầu tư 10,6 tỷ USD (Quy đổi là 230.000 tỷ tiền Việt), công suất lò cao có dung tích từ 1.000m3 trở
lên… với sản lượng dự tính 16 triệu tấn / năm, tại bãi biển Cà Ná (Ninh Thuận).
 |
| Dự án thép nhìn từ trên cao |
2. ĐỐI TÁC ĐẦU TƯ
UBND tỉnh Ninh Thuận
Mấy năm gần đây, hạn hán ở Ninh Thuận ngày càng khốc liệt. Nhiều
hồ chứa nước ngọt cạn trơ đáy. Lượng nước tích trữ chỉ còn 15,6% dung tích
thiết kế. Sản xuất nông nghiệp bị thiệt hại 700 tỷ đồng vì hạn bán trong năm
2015.Bốn tháng đầu năm 2016, có tới 6.000 người dân Ninh Thuận thiếu nước sinh
hoạt, hơn 2.000 con cừu bị chết đói và khát.
Tuy
nhiên để tạo điều kiện cho nhà máy thép, Ninh Thuận đã mở toang cánh cửa ưu đãi
cho ông Lê Phước Vũ, như: giao toàn bộ 1.500 ha mặt bằng sạch, tức nhà nước chi
toàn bộ tiền giải phóng mặt bằng, hạ tầng điện, nước... Hoa Sen Group được miễn
thuế thu nhập trong 4 năm kể từ khi có thu nhập chịu thuế. 9 năm tiếp theo, mức
thuế thu nhập chỉ là 5%. Thời gian còn lại của dự án, mức thuế thu nhập là 10%.
Miễn hoàn toàn tiền thuê đất trong 70 năm..
Điều
đáng chú ý, Ninh Thuận là nơi mà dự án Hoa Sen – Cà Ná của Tập đoàn Hoa Sen làm
chủ đầu tư, lại không nằm trong Quy hoạch phát triển công nghiệp và thương mại
Vùng Bắc Trung bộ và Duyên hải miền Trung đến năm 2025 và tầm nhìn đến năm 2035
vừa được Bộ trưởng Bộ Công Thương ký vào ngày 22/8.
Bộ Công Thương
Quy
hoạch phát triển ngành thép Việt Nam giai đoạn đến 2020, có xét đến năm 2025
của Bộ Công Thương ký năm 2013, đặt ra mục tiêu sản xuất phôi thép (từ gang,
sắt xốp và thép phế) đến năm 2020 là 25 triệu tấn và năm 2025 đạt khoảng 40
triệu tấn; thép thành phẩm cũng ở mức tương đương khoảng 40 triệu tấn/năm.
Cũng trong quy hoạch của Bộ Công Thương, đối với nhóm các dự án
ngành luyện kim (sản xuất thép) thì các nhà máy phôi thép, luyện thép sẽ tập
trung ở Nghi Sơn – Thanh Hóa; nhà máy sắt xốp và luyện gang tập trung ở Nghệ
An; liên hợp luyện kim tập trung ở Nhơn Hội – Bình Định.
Riêng đối với nhà máy luyện cán thép vốn là lĩnh vực mà dự án
Hoa Sen – Cà Ná sẽ đầu tư, quy hoạch chỉ rõ là sẽ phát triển ở Đà Nẵng. Như
vậy, trong quy hoạch này thì Ninh Thuận không hề có tên trong danh mục các dự
án sẽ triển khai liên quan đến ngành thép.
Trong
khi đó, tham vọng của Hoa Sen là xây dựng khu liên hợp luyện, cán thép khép kín
để sản xuất các loại sản phẩm thép thành phẩm, bán thành phẩm (như thép xây
dựng, thép hình, thép chế tạo...) và các sản phẩm phát sinh (ximăng, điện). Bên
cạnh đó, cũng dự tính xây cảng tổng hợp quốc tế Hoa Sen Cà Ná - Ninh Thuận dùng
để làm bến nhập than, xuất thép.
[ Mối quan hệ giữa ông Trần Tuấn Anh và
ông Lê Phước Vũ ]
Vợ
ông Lê Phước Vũ là bà Mỹ Hạnh, chính là em gái của bà Thủy Hương. Bà Thủy Hương
là phu nhận của Trần Tuấn Anh từ năm 2012. Ông Trần Tuấn Anh, Bộ Trưởng Bộ Công
Thương là con trai của nguyên chủ tịch nước Trần Đức Lương.
Tập Đoàn CISDI
Tập đoàn Hoa Sen liên kết với Tập đoàn CISDI (Trung Quốc) để làm
Dự án thép tại Cà Ná. Tập đoàn CISDI là Tập đoàn lớn của Trung Quốc, đây cũng
là đơn vị hợp tác, thi công những hạng mục quan trọng cho Dự án thép của
Formosa tại Hà Tĩnh.
Hiện
CISDI đang thực hiện dự án lò cao cho Formosa (Hà Tĩnh).Ông Lê Phước Vũ từng trấn
an dư luận, Dự án Thép (Cá Ná, Ninh Thuận) sẽ được sản xuất theo công nghệ tiên
tiến như các nước Châu Âu, hoàn toàn không gây ô nhiễm.
 |
| Hình ảnh tham quan của đại diện 2 bên |
3. Bước đầu của dự án
Ông Lê Phước Vũ đã
lên ý tưởng đầu tư vào Cà Ná từ tháng 10-2015.
Ngày 1/8/2016, Tập
đoàn Hoa Sen gửi văn bản cho UBND Ninh Thuận đề cập đến nguồn nước cho siêu dự
án thép Cà Ná. Giai đoạn đầu, nhà máy cần 33.000 mét khối nước sạch/ngày. Đến
khi vận hành tất cả các hạng mục, lượng nước tiêu thụ là 180.000 mét khối/ngày.Tập
đoàn Hoa Sen đề nghị Ninh Thuận chuẩn bị và cung cấp đủ nguồn nước để đáp ứng
tiến độ và quy mô của dự án.
Đến ngày 16/8, UBND
Ninh Thuận chỉ đạo Sở Xây dựng chuẩn bị đầu tư dự án xây dựng hệ thống cấp nước
tận nơi cho Hoa Sen, đấu nối từ nguồn nước của Nhà máy nước Phước Nam. Tuy
nhiên, hiện nhà máy này chỉ có công suất 30.000 mét khối/ngày, trong khi nhu
cầu sử dụng nước trong khu vực rất lớn.
Ngày 28-8-2016, Dự án thép của Hoa Sen chính thức được bộ Công
Thương đưa vào xem xét giai đoạn 2020 tới 2025.
Các cổ đông của Tập đoàn Hoa Sen ngày 6/9 đã thông qua kế hoạch
đầu tư dự án luyện cán thép Hoa Sen - Cà Ná.
Ngày 7-9-2016, sau khi có những thông tin của dư luận nghi ngại
về dự án Khu liên hợp luyện cán thép Hoa Sen Cà Ná - Ninh Thuận, ông Lê Phước
Vũ đã có buổi trao đổi thông tin chính thức về các vấn đề đang được dư luận
quan tâm “tập đoàn chưa có bất cứ giấy phép nào cho dự án này mà mới chỉ biên
bản thoả thuận hợp tác với các cơ quan chính quyền Ninh Thuận. Công ty đang
trong quá trình xin thủ tục cấp phép. Hiện tại công ty cũng chỉ mới dừng lại
việc hợp tác với tập đoàn GMC của Mỹ để làm nghiên cứu tiền khả thi dự án. Mỗi
ngày Hoa Sen Group phải cho cho các chuyên gia này hơn 1.200 USD/người nhằm tìm
ra những giải pháp tối ưu nhất để đầu tư dự án.”
4. Cung – cầu thị trường thép tại Việt Nam
Năm 2015, thị trường thép trong nước có nhiều biến động và chịu
nhiều ảnh hưởng cùng với xu hướng giảm giá nguyên liệu thế giới (phôi thép,
thép phế). Do đó, từ tháng 01/2015 các nhà máy liên tục điều chỉnh giảm giá
thép xây dựng. Tính chung năm 2015, tổng mức giảm giá khoảng 900 - 2.800
đồng/tấn tùy từng loại.
Tháng 2/2015, một số doanh nghiệp tiếp tục điều chỉnh giảm giá
bán thép như: Công ty CP Gang thép Thái Nguyên điều chỉnh giảm 350 đồng/kg tùy
từng loại; Công ty TNHH thép Vina Kyoei điều chỉnh giảm 800 đồng/kg tùy từng
loại (ngoài ra một số nhà sản xuất không điều chỉnh giá bán mà điều chỉnh tăng
hoặc giảm chiết khấu bán hàng).
Từ tháng 9, các doanh
nghiệp sản xuất kinh doanh thép liên tục giảm giá hoặc tăng chiết khấu bán hàng
do giá nguyên liệu thế giới giảm và nhu cầu tiêu thụ cũng thấp. Tính từ đầu năm
đến nay, tổng mức giảm giá khoảng 900 - 2.800 đồng/tấn tùy từng loại.
Cuối tháng 12, giá thép xây dựng bán lẻ trên thị trường tiếp tục
giảm còn khoảng 10,72-10,83 triệu đồng/tấn (tùy thương hiệu), giảm 35,5% so với
đầu năm.
Giá thép giảm mạnh là do giá nguyên liệu giảm, nhu cầu tiêu thụ
thép yếu trong khi nguồn cung tăng mạnh từ các nhà máy thép cũng như nguồn thép
nhập khẩu đang tăng ồ ạt. Mặt khác, một số doanh nghiệp sản xuất thép cắt giảm
chiết khấu khiến các đại lý phải hạ giá bán lẻ với hy vọng tiêu thụ được nhiều
hàng hơn.
Các nhà máy lớn cũng
cắt giảm giá bán ra. Tại miền Bắc, giá bán thép tròn đốt và thép cuộn Ф6 tại nhà máy Gang Thép Thái Nguyên (chưa trừ
chiết khấu, chưa có VAT), giảm xuống còn 10,55 triệu đồng/tấn vào cuối năm,
giảm 15,8% so với đầu năm. Tại miền Nam, giá bán thép tròn đốt tại nhà máy thép
Vinakyoei (chưa trừ chiết khấu, chưa có VAT), giảm xuống còn 11,18 triệu
đồng/tấn vào cuối năm, giảm 17% so với đầu năm. Giá thép cuộn Ф6 tại nhà máy
này giảm 19,2% còn 11,17 triệu đồng/tấn.
Cung
Sản xuất: Theo
Hiệp hội thép Việt Nam (VSA), trong năm 2015, sản xuất các sản phẩm thép của
Việt Nam đã đạt 14.988.000 tấn, tăng 21,54% so với năm 2014.
Xuất khẩu: Theo
Tổng Cục Hải Quan, năm 2015, lượng thép thành phẩm và bán thành phẩm xuất khẩu
ước đạt 2,934 triệu tấn, giảm 8,62% so với cùng kỳ 2014; trong đó lượng thép
thành phẩm xuất khẩu trong năm đạt 835.000 tấn, tăng 2,9%. Xuất khẩu giảm là do
các vụ kiện chống bán phá giá đưa ra ngày một nhiều, với mục đích nhằm bảo vệ
hàng sản xuất kinh doanh trong nước.
Thị trường xuất khẩu truyền thống của ngành thép chủ yếu vẫn là
các nước trong khối ASEAN. Trong năm qua, Việt Nam đã xuất khẩu sang thị trường
này gần 1,8 triệu tấn thép các loại với tổng trị giá gần 1,13 tỷ USD. Campuchia
là quốc gia ASEAN nhập khẩu thép lớn nhất của Việt Nam với khoảng 667 ngàn tấn,
trị giá 362 ngàn USD. Tiếp sau đó lần lượt là các quốc gia Indonesia, Thái Lan,
Malaysia…
Tổng kim ngạch xuất khẩu của ngành thép trong năm 2015 ước đạt
khoảng 1,6 tỷ USD, giảm lần lượt 4,1% về
lượng và giảm 16,7% về giá trị. Với con số này, nhập siêu của ngành thép đạt
khoảng 7,4 tỉ USD, mức tăng này theo đánh giá của Hiệp hội Thép là cao nhất
trong ba năm gần đây.
Cầu
Tiêu thụ nội địa
Theo số liệu thống kê của Hiệp hội Thép Việt Nam, trong năm
2015, tổng lượng thép tiêu thụ đạt 122.000 tấn, tăng 28,02% so với năm 2014;
Nhập khẩu của Việt Nam:
Theo thống kê của Tổng cục Hải quan, tính đến hết tháng 12/2015,
lượng sắt thép cả nước nhập về là 15,7 triệu tấn, tăng 33,1% về lượng, đưa mặt
hàng này thuộc nhóm hàng nhập khẩu chính trong năm; trong đó nhập khẩu thép thành
phẩm đạt 792.000 tấn, tăng 22,56% so với cùng kỳ 2014;
Trong đó, với mặt hàng sắt thép các loại: Lượng nhập khẩu trong
tháng 12 đạt 1,78 triệu USD với trị giá đạt 667,86 triệu USD, tăng 44,3% về
lượng và 29,5% về trị giá so với tháng 11.2015. Đơn giá nhập khẩu sắt thép các
loại bình quân giảm 27,1% nên trị giá nhập khẩu là 7,49 tỷ USD, giảm nhẹ 2,9%
so với năm 2014..
Sắt thép các loại nhập khẩu vào Việt Nam trong năm qua từ Trung
Quốc là 9,6 triệu tấn, tăng mạnh 54% và chiếm tới 61,3% tổng lượng nhập khẩu
nhóm hàng này của cả nước. Với các sản phẩm từ sắt thép: Tính đến hết tháng
12/2015, tổng trị giá nhập khẩu nhóm hàng này của cả nước là 3,81 tỷ USD, tăng
18% so với năm 2014.
Dự báo thị trường thép Việt Nam 2016-2020
Dự báo thị trường thép Việt
Nam năm 2016
Vì ngành thép Việt Nam phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu nguyên liệu
nên giá thép sẽ phụ thuộc khá lớn vào giá phôi thép thế giới. Giá phôi thép và
phế liệu thế giới giảm sẽ khéo theo giá thép trong nước giảm theo.
Thị trường trong nước sẽ còn tiếp tục khó khăn trong năm tới, do
phải cạnh tranh với thép giá rẻ từ Trung Quốc và các nước lớn về công nghiệp
sản xuất thép như Nga, khi tham gia các hiệp định thương mại tự do. Trong khi
đó, các doanh nghiệp xuất khẩu lại đang gặp nhiều rào cản từ các biện pháp
phòng vệ thương mại của các nước. Tuy nhiên, hiện công suất sản xuất trong nước
đang dư thừa, nên đủ khả năng đóng góp, cung ứng cho xây dựng, và các các ngành
khác. Hai luật quan trọng là Luật Kinh doanh bất động sản và Luật Nhà ở bắt đầu
có hiệu lực từ năm nay, mở ra không gian pháp lý mới cho thị trường này, tạo
nền tảng cho thị trường phát triển bền vững hơn. Điều này sẽ hỗ trợ tiêu thụ
thép xây dựng và hỗ trợ giá thép.
Dự kiến sản lượng phôi thép nước ta đạt 6.600 nghìn tấn (tăng
10%); sản lượng thép các loại đạt 12.500 nghìn tấn (tăng 4,16%), sẽ đáp ứng đủ
nhu cầu thép trong nước và xuất khẩu.
Cảnh báo
Nhập khẩu từ Trung Quốc tăng đột biến:
Theo thống kê của Tổng cục Hải quan, tính đến hết tháng 12/2015, lượng sắt thép
các loại nhập khẩu vào Việt Nam trong năm qua từ Trung Quốc là 9,6 triệu tấn,
tăng mạnh 54% và chiếm tới 61,3% tổng lượng nhập khẩu nhóm hàng này của cả
nước; với trị giá đạt 1,32 tỷ USD, tăng 28,57% so với cùng kỳ năm trước,…
Đây là mức tăng đột biến sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng tới ngành
thép vốn đã dư thừa nhiều của nước ta. Nguyên nhân chính là do Trung Quốc có
chính sách đẩy thép sang các nước khác trong bối cảnh nguồn cung dư thừa và
tiêu thụ nội địa yếu. Điều này cũng được thể hiện rõ trong chính sách phá giá
đồng nhân dân tệ trong thời gian vừa qua để hỗ trợ xuất khẩu. Ngoài ra, việc
Liên minh châu Âu đã áp thuế chống bán phá giá thép không gỉ cán nguội nhập
khẩu từ Trung Quốc với thuế suất từ 24,3% tới 25,2% cũng khiến nước này tăng
cường xuất vào thị trường Việt Nam để lẩn trốn thuế.
Trong thời gian tới, các
doanh nghiệp thép Việt Nam có khả năng sẽ phải thu hẹp quy mô sản xuất, kinh
doanh. Để không bị thua cuộc trên chính sân nhà, các doanh nghiệp thép
Việt Nam cần liên kết lại, mở rộng quy mô để chủ động trước các diễn biến trên
thị trường.
Trung Quốc chuyển SX thép
sang Việt Nam để trốn thuế, gây ô nhiễm môi trường:
Các nhà sản xuất và xuất khẩu thép Trung Quốc đang tìm cách đầu tư nhà máy sang
Việt Nam để lấy xuất xứ Việt Nam, rồi xuất khẩu sang EU nhằm tránh thuế chống
bán phá giá. Điều này sẽ khiến ngành thép Việt Nam bị điều tra liên lụy. Việt Nam hiện đang thu hút không ít dự án
thép với công nghệ cũ. Theo VSA, nhóm nhà máy hiện đại, sử dụng công nghệ và
thiết bị tiên tiến của Ý hay Nhật tại Việt Nam hiện chỉ chiếm 25%. Còn nhóm nhà
máy công nghệ trung bình, bao gồm các nhà máy thép cũ sử dụng thiết bị Trung
Quốc, lại chiếm tỉ lệ 55%. Việt Nam có nguy cơ trở thành nơi hứng chịu ô nhiễm
môi trường trầm trọng từ ngành này.
Thép xuất khẩu bị điều tra
chống phá giá nhiều: Chỉ riêng trong năm nay,
có tới 7 nước tiến hành điều tra chống phá giá thép Việt Nam. Đây sẽ chỉ là bước
khởi đầu cho chuỗi các biện pháp bảo vệ hàng nội địa của các nước. Vì khi các
nước ký cam kết tự do thuế quan, thì đây sẽ là công cụ hữu ích không vi phạm quy
định để tự vệ.
Có rất nhiều vấn đề bất cập liên quan đến dự án này, cùng nhau bàn luận quan điểm nhé.
Bài Viết hạn chế tối đa quan điểm cá nhân nhằm tái hiện toàn bộ dự án một cách rõ ràng nhất.
Biên tập
Quỳnh Dương
